Dagen zonder honger van Delphine de Vigan: niet-eten om te overleven

Vorig jaar verscheen Niets weerstaat de nacht, de autobiografische roman van de Franse schrijfster Delphine de Vigan, over het tragische leven van haar moeder. Haar, eveneens autobiografische, debuut Dagen zonder honger verscheen in Frankrijk in 2001 en werd onlangs in het Nederlands uitgegeven.
In Dagen zonder honger beschrijft de negentienjarige Laura haar verblijf op de afdeling eetstoornissen in een Parijs ziekenhuis. Ze laat zichzelf opnemen als ze nog slechts 36 kilo weegt. De heenweg was eenvoudig voor Laura: ‘gewoon’ stoppen met eten. Terug naar 50 kilo duurt drie lange, zware maanden. Het kost haar veel moeite weer te eten en daarmee weer te willen leven. Desondanks ondergaat Laura de behandeling met sondevoeding en verplichte maaltijden gelaten. Pas op het laatst komt ze in verzet. Ze smokkelt 1,5 kilo erbij als ze 48,5 kilo weegt, zodat ze eindelijk naar huis mag.
Dagen zonder honger stijgt moeiteloos uit boven de bestaande boeken van ex-patiënten. Het is namelijk geen verslag van gebeurtenissen maar een beschrijving van gevoelens en gedachten. Laura groeit naar genezing of iets dat in de buurt komt en heeft dit proces pijnlijk nauwkeurig beschreven. Het gevoel van macht dat het geeft door niet te eten, de bijbehorende roes, de kou als de grens bijna bereikt is. Het gevoel langzaam te verdwijnen. Precies wat ze wilt na een afschuwelijke jeugd met een agressieve vader en een ‘gekke’ moeder. Niet-eten bleek haar manier van overleven.
Het is bewonderenswaardig en moedig dat Delphine de Vigan haar tijdloze en bijzondere verhaal durfde te delen met de lezer.
Deze recensie is gepubliceerd in BOEK nr. 1, jaargang 12, maart/april 2014.

De belofte van Odessa van Natacha de Rosnay: strijd tussen gevoel en verstand

De ontstaansgeschiedenis van De belofte van Odessa is opmerkelijk. Aan het einde van haar leven, vraagt de Russische Zinaïda aan haar achterkleinkind Natacha Koltchine haar levensverhaal op te schrijven. Natacha’s kleindochter, de Franse schrijfster Tatiana de Rosnay zorgde er voor dat het boek werd uitgegeven.
De belofte van Odessa is zowel de biografie van Zinaïda als een geschiedenis van Rusland tussen 1864-1922. Het verhaal begint als de veertienjarige Zinaïda samen met haar oudere zus naar een internaat in Smolny vertrekt om te worden klaargestoomd voor een leven in adellijke kringen. Tijdens een feest ontmoet ze haar grote liefde, Alexej. Ondanks dat hij haar liefde beantwoordt, trouwt hij met een ander. Teleurgesteld komt Zina terecht bij revolutionairen, die streven naar een nieuwe wereldorde zonder tsaar en adel. Het is niet haar wereld. Ze voelt zich ook niet thuis bij de adel waar alles draait om pracht en praal. Uiteindelijk trouwt ze met een intellectueel voor wie ze enkel genegenheid voelt. Passie voelt ze voor Alexej en voor kunst en literatuur.
De belofte van Odessa vertelt op meesterlijke wijze een bijzonder verhaal. Zina kan haar voortdurende strijd tussen gevoel en verstand prachtig verwoorden. Tegelijkertijd wordt een goed tijdsbeeld geschetst van adellijke kringen in Rusland aan de vooravond van de revolutie. Onwetend van het gruwelijk lot dat hen te wachten staat, dansen zij op de vulkaan, net zoals de Franse adel honderd jaar eerder.
De belofte van Odessa belooft liefhebbers van Russische geschiedenis en van Russische literatuur een groots, klein verhaal.
Deze recensie werd gepubliceerd in BOEK, nr. 1, jaargang 12, maart/april 2014.

Ripper van Isabel Allende: geen thriller wel een aanrader

Ripper staat voor Jack the Ripper, de beruchte seriemoordenaar uit de 19e eeuw. Het is daarnaast de naam van een groep jonge mensen die bij wijze van spel 19e-eeuwse misdaden probeert op te lossen in het gelijknamige boek van Isabel Allende. Er is enkel contact via Skype waarbij iedereen zichzelf een passende avatar heeft gegeven. De gamemaster is Amanda Jackson, een 16-jarige die wordt bijgestaan door haar ‘assistent’ en grootvader Blake Jackson.
Indiana Jackson, moeder van Amanda en dochter van Blake is een wonderlijke vrouw. Ze is chaotisch, spiritueel en wil graag andere mensen helpen. Zowel op financieel vlak als op liefdesgebied is ze een absolute ramp. Het is maar goed dat Amanda de administratie doet en de familie regelmatig financieel bijspringt. Door haar levenslustige en liefdevolle uitstraling trekt zij vele mannen aan, onder wie haar ex, vader van Amanda en hoofdinspecteur bij de politie van San Francisco, Bob Martin. Hij zou, ondanks de vele vriendinnen die hij verslijt, het liefst met haar verder willen. Indiana piekert hier niet over. Het kost haar moeite om te kiezen tussen de twee mannen van wie zij het meest houdt: Alan Keller, afkomstig uit een rijke familie, houdt van de mooie dingen in het leven, en Ryan Miller, ex-Navy Seal, stoere bolster, blanke pit.
Amanda’s peetmoeder, de astrologe Celeste Rok, had in september 2011 op televisie voorspeld dat in San Francisco de komende maanden een bloedbad zou plaatsvinden. Half oktober 2011 wordt in de gymzaal van een basisschool het lichaam van een doodgeschoten man gevonden. Tussen zijn billen is een honkbalknuppel gestoken. De moord wekt de interesse van Amanda, die benieuwd is of deze deel uitmaakt van het voorspelde bloedbad. Ze besluit samen met de andere leden van Ripper de moord te onderzoeken en regelt dat zij inzage krijgen in het politieonderzoek. In de maanden die volgen, komen er steeds nieuwe slachtoffers bij. Ripper bemoeit zich actief met het onderzoek en vermoedt een verband tussen de moorden. De leden zijn ervan overtuigd dat er een seriemoordenaar actief is. Een die steeds dichterbij lijkt te komen.

Isabel Allende staat bekend om haar kloeke, literaire romans waarin een belangrijke rol is weggelegd voor spirituele hoofdpersonen en bovennatuurlijke gebeurtenissen. Niet een auteur van wie je een thriller verwacht. Ripper wekt daarom interessante vragen op. Wat maakt een thriller tot een thriller? En is Ripper een thriller of niet?
In een thriller worden moorden gepleegd en bij voorkeur opgelost. Er is sprake van een plot met een verrassende ontknoping. Het verhaal is spannend. Het verteltempo is hoger dan bij een roman. Vaak is er een (hoofd)rol voor politie of detectives. Onderweg zijn er aanwijzingen die leiden naar de dader en zijn er dwaalsporen. Deze elementen maken een thriller tot een thriller.
In Ripper zijn de meeste van deze kenmerken terug te vinden. En toch maakt het van Ripper geen thriller. De ontknoping is niet geheel verrassend. Op een kwart van het boek weet de ervaren thrillerlezer al wie de dader is. Na driekwart kan die de rest ook invullen. De spanning komt dan uit de vraag of de dader op tijd gepakt wordt of niet.
Het verteltempo ligt niet hoger dan bij de literaire romans van Isabel Allende. Ze neemt alle tijd om uitgebreid mensen en situaties te beschrijven. Ripper is geen pageturner. Ondanks dat dit funest is voor de spanning, is het geen straf voor de lezer. Isabel Allende kan als geen ander personages prachtig, liefdevol én met een vleugje humor neerzetten.
In feite bestaat Ripper uit twee verhalen die door elkaar heen lopen. Het ene is een thriller waarin jacht wordt gemaakt op een seriemoordenaar door de politie en een groepje jongeren dat zichzelf Ripper noemt. Het andere verhaal is een literaire roman waarin de spirituele Indiana moet kiezen met welke man zij verder wil in het leven.
De roman Ripper is vergelijkbaar met de andere boeken van Isabel Allende: prachtig geschreven, uitbundige beschrijvingen van personages en situaties, goed verhaal en personages om van te houden. De thriller Ripper is matig door de voorspelbaarheid van de ontknoping en het te lage tempo. Het boek Ripper is een aanrader omdat de personages, het originele verhaal en de schrijfstijl van Isabel Allende veel goedmaken.

Deze recensie is ook te lezen op Crimezone.nl.

Op de klippen van Sarah May: zet lezer geregeld op het verkeerde been

In de kranten stond een paar jaar geleden het verhaal van een Engelse man die zijn dood in scène zette om een nieuw leven op te bouwen in Zuid-Amerika.
In Op de klippen vertelt Sarah May een vergelijkbaar verhaal. Bryan Deane verdwijnt tijdens het kajakken voor de kust van Noordoost-Engeland. Zijn vrouw Laura is niet zo verdrietig of wanhopig als je zou verwachten. Rechercheur Laviolette die op de zaak wordt gezet, heeft een persoonlijke belang bij deze casus. Twintig jaar geleden werd Laviolette’s vader vermoord. Bryan’s broer Jamie werd veroordeeld, al was er geen overtuigend bewijs. Laviolette krijgt hulp van Anna, voormalig politievrouw in Londen en in haar jeugd de beste vriendin van Laura. Er zijn nauwelijks sporen in de vermissingzaak, tot Anna een tekening in haar brievenbus vindt die onmiskenbaar van Bryan is. Het bevestigt haar vermoeden dat hij nog in leven is.
Op de klippen is een spannende literaire roman. De hoofdpersonen worstelen met spoken uit het verleden of dragen een geheim met zich mee en moeten hiermee leren leven. De verdwijning van Bryan is de katalysator van het verhaal en zorgt dat de verhoudingen tussen alle betrokkenen bij de moordzaak op scherp worden gezet. Iedereen wacht tot de bom ontploft.
May heeft een vilein gevoel voor humor dat zich uit in haar beschrijvingen van mensen. Op de klippen heeft helaas wel een rommelige plot. May springt van de hak op de tak en laat je geregeld in verwarring achter. Hierdoor zet ze je tevens voortreffelijk op het verkeerde been.

Deze recensie is gepubliceerd in BOEK nr. 6 jaargang 11 november/december 2013.

De twaalf stammen van Hattie van Ayana Mathis: een aangrijpend, meeslepend en heftig verhaal

De twaalf stammen van Hattie, het debuut van Ayana Mathis, is een bijzonder verhaal over de zwarte Hattie Shepherd, haar elf kinderen en kleinkind.In 1925 overlijden in de armen van de 17-jarige Hattie haar twee baby’s als gevolg van een longontsteking. Het maakt iets stuk in haar, waardoor ze niet liefdevol, maar streng en onaardig is voor de negen kinderen die volgen. Ze voert een dagelijkse strijd om alle hongerige magen te kunnen vullen want van August, haar man en vader van tien kinderen hoeft ze niets te verwachten. Hij geeft het schaarse geld uit in jazzclubs aan drank en vrouwen.Hattie’s leven wordt chronologisch beschreven vanuit het perspectief van haar (klein)kinderen. Ieder hoofdstuk gaat over een levensbepalend moment uit het leven van een kind, geeft een blik op Hattie’s leven en daarnaast de mening van het betreffende (klein)kind over Hattie. Daartussendoor schetst Mathis een uniek tijdsbeeld van zwart Amerika. Het historisch kader waarin Mathis op deze manier het verhaal plaatst, geeft De twaalf stammen van Hattie extra betekenis en diepgang.Mathis had van Hattie een zwarte engel kunnen maken, een perfecte moeder en echtgenoot. Haar kinderen hadden, als dit een Disney-verhaal was, gesterkt door tegenslag en gebrek aan liefde, gevochten om zo hoger op de maatschappelijke ladder terecht te komen. Juist omdat Mathis dit niet heeft gedaan, wint het verhaal aan realisme en overtuigingskracht. De valkuil van sentimentaliteit heeft Mathis gelukkig weten te vermijden. Het harde realisme maakt De twaalf stammen van Hattie tot een aangrijpend, meeslepend en heftig verhaal.

Deze recensie is gepubliceerd in BOEK nr. 6 jaargang 11 november/december 2013.

De beste boeken van 2013

In 2013 heb ik zo´n 60-70 boeken en 10-15 manuscripten gelezen. De meeste boeken heb ik met veel plezier gelezen. Er waren boeken die mij deden huiveren van angst, andere zorgden er voor dat ik bijna van de bank rolde van het lachen en een paar brachten tranen in mijn ogen van ontroering. Prachtig dat boeken dit allemaal met je kunnen doen!
Hieronder vind je mijn favorieten van 2013 per genre.

Vertaalde thrillers
Spookman – Roger Hobbs
'Spookman doet denken aan Quentin Tarantinofilms wat betreft actie, bloederigheid en humor.'
Onzichtbaar – Deon Meyer
'Onzichtbaar is een geweldig goed boek, om vele redenen.'
Oogcontact - Fergus McNeill
'Oogcontact is een veelbelovend droomdebuut, origineel en onconventioneel.'
Diepe wonden – Nele Neuhaus
‘Het boek laat op indringende wijze zien dat het oorlogsverleden van vele Duitsers diepe wonden heeft nagelaten bij de overlevenden en hun nakomelingen.’

Nederlandstalige thrillers
Glashard – Corine Hartman
'Glashard kan zich meten met de betere Amerikaanse actiethrillers.'
Debet -  Saskia Noort 'Debet is zowel een spannende, goedgeschreven thriller als een vileine, messcherpe zedenschets.'
Moederziel – Marelle Boersma
'Moederziel is een gegarandeerde aanrader voor de liefhebber van goedgeschreven psychologische polderthrillers.'
Sluipweg - Ingrid Oonincx
quote en recensie volgen zsm

Vertaalde romans
De schuldige – Lisa Ballantyne
'De schuldige is een prachtige roman die de lezer uitdaagt na te denken over morele zaken op het gebied van schuld en onschuld.'
De twaalf stammen van Hattie – Ayana Mathis
'Het harde realisme maakt De twaalf stammen van Hattie tot een aangrijpend, meeslepend en heftig verhaal.'
Wat Odette niet vertelde (maar James allang wist) – Edward Kelsey Moor
quote en recensie volgen zsm

Nederlandse romans
PAAZ –Myrthe van der Meer
'PAAZ kwam hard binnen tijdens het lezen. Het is een confronterend en heftig boek.'
Achterstallig geluk – Lieneke Dijkzeul
'Een prachtig verhaal om stil van te worden. Mooi en ingetogen geschreven.'

Young Adult
De castraat - Joyce Poole
'De castraat is een historische roman, bedoeld voor jongeren. Desondanks zullen ook volwassenen er plezier aan beleven.'
Delete – Juultje van den Nieuwenhof
'Delete is een debuut dat staat. Nog lang na lezing blijft een onaangenaam gevoel hangen over het einde dat geen einde is.'

Ik wens jullie allemaal veel leesplezier in 2014!

De schuldige van Lisa Ballantyne: prachtige roman die lezer uitdaagt

Na de moord op de 2-jarige James Bulger door twee jongens van 10 jaar oud in 1993, stort de Engelse media zich met volle overgave op iedere moord waarbij zowel slachtoffer als dader minderjarig is.
In De schuldige van de Engelse auteur Lisa Ballantyne heeft de strafrechtadvocaat Daniel Hunter geen reden om aan te nemen, dat het in de nieuwste zaak die hij heeft aangenomen anders zal zijn. De 11-jarige Sebastian wordt er van verdacht zijn 9-jarig buurjongen op gruwelijke wijze te hebben gedood in een speeltuin. Al pleit forensisch onderzoek en een getuigenverklaring tegen hem, Sebastian blijft tijdens de verhoren en de gesprekken met Daniel volhouden onschuldig te zijn. Bij Daniel komen door deze zaak, herinneringen aan zijn eigen jeugd naar boven. Hij denkt terug aan zijn drugsverslaafde moeder, die hij probeerde te beschermen tegen het leven. En aan zijn pleegmoeder Minnie die voor hem bleef zorgen en van hem bleef houden hoe verschrikkelijk hij zich ook gedroeg.
Het gedrag van Sebastians ouders roept vele vragen op bij Daniel. Hij vraagt zich af wat hun invloed is geweest op het gedrag van Sebastian en waar hij beter af zou zijn. Onschuldig en weer bij zijn ouders wonen of schuldig aan moord in een gevangenis zitten tussen oudere jongens met ruime ervaring op crimineel gebied.
De schuldige is een prachtige roman die de lezer uitdaagt na te denken over morele zaken op het gebied van schuld en onschuld. Over wie er werkelijk schuldig is aan de moord op het jongetje. Over de invloed van opvoeding op het geweten van kinderen. Over de onvoorwaardelijke liefde van een ouder voor een kind en vice versa. Over bedrog en verraad uit naam van liefde en goedbedoelde zorg.
Naast al deze grote, heftige zaken is het een mooi geschreven verhaal met veel aandacht voor het gevoelsleven van de jonge Daniel. Ballantyne heeft hem zo goed neergezet dat je niets anders kan dan meeleven en meevoelen met het kind en de puber Daniel. Pas na afloop begrijp je zijn gedrag, vooral ten opzichte van zijn pleegmoeder. Het is dan duidelijk waarom hij zo’n klik voelt met Sebastian.
Uiteindelijk gaat het in De schuldige niet meer om de vraag of Sebastian schuldig is aan de moord of niet. Je wilt vooral weten wat Sebastian te wachten staat in bijvoorbeeld de rechtbank met het hele circus er om heen. Daarnaast is het de vraag of Daniel zich kan verzoenen met zijn verleden en het zijn pleegmoeder kan vergeven.
Bijzonder knap zoals Lisa Ballantyne de aandacht van de lezer weet te verschuiven weg van de schuldvraag en toch de spanningsboog gespannen weet te houden. Het maakt van De schuldige een geslaagde roman met genoeg spanningselementen om het een literaire thriller te noemen ook al is het geen volbloed thriller.

Een theelepel aarde en zee van Dina Nayeri: prachtige roman over het leven in Iran

In Iran, het voormalige Perzië, bestaat een rijke verhaaltraditie. Mensen komen graag bij elkaar om verhalen te vertellen, die niet noodzakelijkerwijs waar hoeven te zijn. Men hoort liever een mooi verhaal dan de harde werkelijkheid. De 11-jarige Saba vertelt graag over haar moeder en haar tweelingzusje Mahtab, die naar Amerika zijn gegaan.

Saba groeit op in het Iran van de mulla’s en pasdars. Er is nauwelijks bewegingsvrijheid voor vrouwen en meisjes. Naarmate ze ouder wordt, gaan de verhalen van Saba gaan meer over de vrijheid die Mahtab in Amerika heeft en die Saba voor zichzelf zou wensen.
In het begin zijn de verhalen van Saba zeer geloofwaardig. Na een tijdje blijkt dat ze een gruwelijke werkelijkheid verbergen, die Saba niet kan en wil zien.
Nayeri laat op een mooie manier het onbekende Iran zien, het leven van gewone mensen in een eenvoudig dorpje. Soms komt de werkelijkheid hard binnen, zowel bij Saba en haar vrienden als bij de lezer. Ze zijn getuige van de openbare ophanging van een jonge vrouw die zich schuldig zou hebben gemaakt aan godslastering en het beschimpen van de Koran, terwijl zij enkel de avances van een dorpsgenoot afwees.
Een theelepel aarde en zee heeft een laag verhaaltempo. Rustig glijden de verhalen van Saba voorbij. De schoonheid van de taal en van het verhaal worden hierdoor goed zichtbaar.
Een theelepel aarde en zee is een prachtige roman die zowel een goed verhaal biedt als een sluier oplicht van het leven in Iran in de jaren tachtig en negentig.

Deze recensie is gepubliceerd in BOEK mei/juni 2013 nr. 3 jaargang 10.

Duister eiland van Sandi Tan: reis naar het mysterieuze Verre Oosten

 In Tokio kijkt Cassandra, een 88-jarige dame van Chinese afkomst, terug op haar leven. Ze begint haar verhaal in 1929 in Sjanghai, waar ze zich als zevenjarige realiseert dat zij en haar tweelingbroer twee individuen zijn. Niet lang daarna worden zij door hun vader meegenomen naar het duistere eiland, Singapore, voor een nieuw bestaan. Na een mislukt avontuur op een rubberplantage, komt Cassandra, terecht bij een welgestelde familie als gezelschapsdame. Haar eerste grote liefde is Daniel, zoon des huizes, met wie ze zich ondanks veel weerstand verloofd . Tijdens Japanse bezetting in de Tweede Wereldoorlog wordt Cassandra gevangen gehouden door een Japanse officier, die haar eten en onderdak geeft in ruil voor wilde seks. Na afloop van de oorlog raakt ze betrokken bij het verzet tegen de Britse overheersers.
Cassandra ziet de geesten van doden. Deze gave bepaalt grotendeels de loop van haar leven. De aanwezigheid van de geesten heeft Sandi Tan aannemelijk weten te maken. Die versterkt het gevoel van mysterie dat het verhaal oproept.
Tan laat Cassandra daarbij haar verhaal eerlijk en openhartig vertellen in mooie, vloeiende zinnen zonder opsmuk of effectbejag.
Duister eiland is daardoor een betoverend en meeslepend verhaal, waarin in feite sprake is van twee hoofdpersonages, Cassandra én het duistere eiland. Het boek vertelt de geschiedenis van Singapore tijdens de Britse overheersing en de dekolonisatie, waarbij Tan heeft gekozen voor het perspectief van de lokale bevolking.
Duister eiland van Sandi Tan voert de lezer mee naar het mysterieuze Verre Oosten en houdt deze in een stevige greep gevangen tot de laatste bladzijde.

Deze recensie is gepubliceerd in BOEK mei/juni 2013 nr. 3 jaargang 10.

De oorlogsbruid van Nancy Richler: de antwoorden komen pas nadat het boek uit is

 Uitgeverij Orlando heeft de afgelopen jaren een goede naam opgebouwd wat betreft het uitgeven van bijzondere literaire romans. Kenmerken zijn, dat ze een echt verhaal hebben dat goed en mooi wordt verteld, ze bevatten vaak autobiografische elementen en zijn altijd warme, aangrijpende verhalen waarin veel aandacht wordt geschonken aan de diepere gevoelens en beweegredenen van de personages. Vaak groeien de personages in de loop van het verhaal vaak naar iets toe. Tot slot valt de zorgvuldige manier op waarop het verhaal wordt vormgegeven. De oorlogsbruid van Nancy Richler past perfect in het fonds van Orlando.
Het verhaal begint vlak na de Tweede Wereldoorlog in Canada. Lily, een jonge vrouw die in Polen de identiteit heeft overgenomen van een overleden leeftijdgenote, arriveert op het station in Montreal. Daar wordt ze afgehaald door Sol Kramer, de man met wie ze heeft gecorrespondeerd en met wie ze zou trouwen. Zonder duidelijke redenen wijst hij haar echter af. Zijn broer Nathan besluit haar eer te redden en trouwt met Lily. Tijdens het huwelijk blijft Lily iets mysterieus en ongrijpbaars houden. Op een dag, als hun dochter Ruth drie maanden oud is, loopt Lily de deur uit om nooit meer terug te keren naar Ruth en Nathan. Haar twee opschrijfboekjes laat ze liggen in het appartement. Een hiervan is leeg en de andere is volgeschreven in het Jiddisch. Ruth groeit op met haar vader en diens broer Sol en schoonzus Ella. Sol en Ella ontmoetten elkaar op de bruiloft van Lily en Nathan. Daarnaast bemoeien Bella, de moeder van Sol en Nathan en Ida, moeder van Ella zich intensief met de opvoeding van Ruth.
De oorlogsbruid wordt afwisselend verteld vanuit het perspectief van Ruth, Ella en Lily. Stukje bij beetje ontdekt de lezer waarom Lily niet kon blijven bij Ruth en Nathan en wat er precies is gebeurd in 1944 in Polen.
Ruth wil van jongs af aan weten waar haar moeder is en is zeer nieuwsgierig naar de tekst in het opschrijfboekje. Zij kan immers geen Jiddisch lezen. Een aantal volwassenen in haar omgeving wel, maar die vinden haar er echter te jong voor. Bovendien zeggen ze haar dat het niet interessant voor haar zal zijn. Redenen des te meer voor Ruth om zo snel mogelijk er achter zien te komen wat er staat.
Pas als de lezer het boek uit heeft, wordt duidelijk dat het verhaal niet gaat om de zoektocht naar Lily of om de vraag of Ruth haar op een dag zal vinden. Ruth moet leren om het gemis van een moeder in haar jeugd een plek te geven. Daarnaast zal ze moeten begrijpen waarom haar moeder wegging voordat ze haar kan terugvinden. De lezer weet dan ook de reden voor het volhardende zwijgen van de vrouwen in Ruth’s familie ondanks alle vragen van Ruth.
Nancy Richler kan prachtig vertellen. Ze neemt de lezer op meeslepende wijze mee naar het naoorlogse Montreal. Hier heeft een grote Joodse gemeenschap een veilige plek gevonden, waar de overlevenden van de Holocaust de verschrikkelijke gebeurtenissen van de voorgaande jaren proberen te verwerken.
Achter in het boek vertelt Nancy Richler meer over de achtergrond van het verhaal, die het boek meer geloofwaardigheid en diepgang geeft. Twee waargebeurde familieverhalen vormden de basis voor De oorlogsbruid. De grootmoeder van Nancy Richler overkwam hetzelfde als Lily en trouwde eveneens met de broer van de man die haar afwees. De familie van een vriend op de middelbare school was vlak na de Tweede Wereldoorlog Canada binnengekomen met een gestolen identiteit.
Nancy Richler slaagt er in begrip op te roepen voor de personages die de antwoorden op de vragen van Ruth over haar moeder zo lang hebben willen geheim houden. Ze hadden Ruth immers al veel eerder kunnen helpen bij de zoektocht naar haar moeder, maar deden dit niet om voor hun goede redenen. De lezer kan niet anders dan meeleven met de personages en heel langzaam begrip krijgen voor het doen en laten van ze. Zeker als bedacht wordt wat deze mensen de jaren ervoor in Oost-Europa allemaal hadden meegemaakt.
De oorlogsbruid is een aangrijpend boek dat nog lang in het hoofd blijft hangen.

De gevangene van de hemel van Carlos Ruiz Zafon: roman van meesterlijke verteller

De gevangene van de hemel is het derde deel van de succesvolle romancyclus van de Spaans/Amerikaanse auteur Carlos Ruiz Zafon, waarin eerder Schaduw in de wind en Het spel van de engel verschenen. Het boek laat zich prima lezen zonder de andere delen gelezen te hebben. Al maakt het boek wel nieuwsgierig naar het eerdere werk van deze schrijver.
Ten tijde van het Franco-bewind (1939-1975) in Spanje verdwenen vele tegenstanders vaak zonder proces in de gevangenis. Slechts weinigen verlieten die levend. Fermin Romero De Torres was een van hen. Hij vertelt in 1957 aan Daniel Sempere over zijn tijd in de gevangenis en over de mannen met wie hij in 1940-41 achter de tralies zat. Nadat Fermin klaar is met het vertellen van zijn verhaal zal het leven van Daniel nooit meer hetzelfde zijn, zo’n grote impact heeft het op hem. Tot dan toe was hij een min of meer gewone boekverkoper in de ouderwetse boekwinkel van zijn vader. Daniel is getrouwd met de mooie Beatriz en vader van een klein zoontje, genaamd Julian. Hij is vastbesloten de waarheid te achterhalen.
De gevangene van de hemel is beslist geen thriller, wel is het een fantastisch goed geschreven spannende roman van een meesterlijk verteller. Moeiteloos neemt Zafon de lezer mee naar het Barcelona van 1940 en van 1957. Hij laat de lezer angst, liefde, gedrevenheid en wil tot overleven voelen. Zijn taalgebruik is bloemrijk en vol, zonder dat dit de spanning uit het verhaal haalt. Het verhaal is vaak heftig, en als broodnodig tegenwicht heeft Zafon spitse, lichtvoetige humor gebruikt. Die komt vooral terug in de dialogen van Fermin. Deze man heeft een bijzondere manier van uitdrukken, prachtig zoals hij de dingen benoemt en beschrijft.
De gevangene van de hemel is een boek om in een lange adem uit te lezen en doet verlangen naar de twee vorige delen uit de romancyclus.

Deze recensie is ook te lezen op www.crimezone.nl.

De verloren geschiedenis van Kim Fay: kunstroof in de koloniale tijd

In de jaren ’20 van de vorige eeuw wilden veel Amerikaanse en Europese kunstverzamelaars Aziatische kunst aan hun collectie toevoegen. Zij huurden hiervoor experts in, die in Azië op jacht gingen naar kunstschatten.

In De verloren geschiedenis van Kim Fay zet kunstverzamelaar Henry Simms in 1925 assistent-conservator Irene Blum op het spoor van een in de Cambodjaanse jungle verborgen Khmertempel. Simms vraagt Irene een expeditie op te zetten om die koperplaten te bemachtigen en Simone Merlin mee te nemen als expeditielid. Dat is geen eenvoudige klus, onder meer vanwege haar opiumverslaving. Na veel verwikkelingen kan de expeditie op pad. Eenmaal in de jungle aangekomen blijken de expeditieleden, allemaal andere plannen te hebben. Op afstand manipuleert Simms de expeditie. Het zorgt voor onderling wantrouwen en brengt de expeditie in gevaar.

De verborgen geschiedenis is een rijk en vol verhaal dat meer vertelt dan enkel een expeditieverhaal. De vier expeditieleden staan ieder voor een bepaald type westerling in het Verre Oosten. Fay laat hiermee verschillende kanten zien van het leven in de koloniale tijd.
Kim Fay heeft een beeldende manier van vertellen waardoor de zinderende hitte van Shanghai en de jungle voelbaar wordt en de indringende geuren bijna te ruiken zijn.
De verloren geschiedenis is een passende titel die niet alleen refereert aan de verloren geschiedenis van de Khmer op de koperplaten. Fay vertelt ook over de ‘verloren’, inmiddels minder bekende geschiedenis van de kunstroof in de 19e en 20e eeuw en hoe de collecties van vele musea tot stand kwamen.

Deze recensie is gepubliceerd in BOEK nr. 5 jaargang 9, september/oktober 2012.

Gelukkig getrouwd van Erlend Loe: bijzonder boek door vorm

Voor veel gezinnen is de vakantie een mooie gelegenheid om samen op pad te gaan. In sommige gevallen kan dit de relatie tussen de ouders danig op scherp stellen, zoals de Noorse familie Telemann ontdekt in de roman Gelukkig getrouwd.

Nina, Bror en hun drie kinderen hebben via uitvoerige e-mailcorrespondentie een huis gehuurd van de familie Bader in Garmisch Partenkirchen. Ofwel Mixed Parts Churches volgens het geautomatiseerde vertaalprogramma van de Baders.

Bror ziet zichzelf als een theaterdier. Hij wil het ultieme theaterstuk schrijven en onttrekt zich om die reden aan uitstapjes met het gezin. Het schrijven lukt hem echter niet, omdat hij geobsedeerd is door de Engelse tv-kok Nigella Lawson en haar verrukkelijke lichaam.
De relatie met zijn vrouw wordt er niet beter op, vanaf de eerste bladzijde kibbelen ze er lustig op los. De liefde tussen hen is ver te zoeken, zo niet afwezig. Het wordt de lezer niet duidelijk wat Nina in Bror ziet of ooit zag. Het is moeilijk om sympathie op te brengen voor Bror omdat het zo’n onuitstaanbare man is. Nina doet intussen waar Bror over droomt, namelijk vreemdgaan.
Gelukkig getrouwd is een bijzonder boek door de vorm waarin het verhaal is geschreven. Meer dan de helft van het boek bestaat kale dialogen zonder verklarende context, die overigens wel realistisch zijn. De eerste paar bladzijden is het vermakelijk, daarna gaat het irriteren steeds te moeten bedenken wie wat zegt.
Gelukkig is het verhaal zelf oké, het verval van de relatie en de neergang van Bror wordt mooi verwoord.

Deze recensie is ook te lezen in BOEK nr. 4 jaargang 9, juli/augustus 2012

Aan de rivier van Jo Bonnie Campbell: een goedgeschreven bildungsroman

Het volksliedje dat voorin de roman Aan de rivier van Jo Bonnie Campbell is opgenomen, zou het motto van hoofdpersoon Margo Crane kunnen zijn. ‘My home is on the water, I don’t like no land at all… I’d rather be dead than stay here and be your dog.’

Op haar zestiende heeft Margo al heel wat meegemaakt. Haar moeder heeft haar en haar vader verlaten. Ze is verkracht door haar oom. Haar vader is doodgeschoten door haar neef, nadat zij met een precisieschot haar ooms edele delen eraf schoot.

Margo besluit ervandoor te gaan met de roeiboot die ze van haar opa heeft geërfd. Zij wil voortaan onafhankelijk en zelfstandig haar leven leiden. Ze roeit haar boot over de rivier en scharrelt haar kostje bij elkaar door te jagen en te vissen. Tijdens haar lange tocht over de rivier naar vrijheid en volwassenheid komt ze onderweg een aantal mannen tegen. Ze zorgen allemaal tijdelijk op hun eigen manier voor haar. Toch blijft ze tot grote frustratie van de mannen helemaal zichzelf: onafhankelijk, ongrijpbaar en zwijgzaam.
In deze bildungsroman moet Margo de balans vinden tussen enerzijds trouw blijven aan zichzelf en anderzijds een plek vinden in de maatschappij.
In het goed geschreven, indrukwekkende verhaal is veel aandacht voor sfeervolle natuurbeschrijvingen. Het boek is overigens minder geschikt voor vegetariërs vanwege de gedetailleerde beschrijvingen van het villen van dieren.
Aan de rivier eindigt op het goede moment, Margo heeft zichzelf en haar vrijheid gevonden en voor de lezer blijft nog wat te mijmeren over.

Deze recensie is ook te lezen in BOEK nummer 3, p. 75; jaargang 9 mei/juni 2012

Iets uitzonderlijk groots van Lawrence Hill: debuut van geboren verhalenverteller

Lawrence Hill werd in Nederland bekend met het Negerboek, een roman waarvan de titel voor veel opschudding zorgde. Iets uitzonderlijk groots is zijn opvallend goede debuut.

Ben Grafton is een van de weinige zwarten in Winnipeg, Canada. Hij geeft zijn pasgeboren zoon de bijzondere naam Mahatma omdat hij iets uitzonderlijk groots van hem verwacht. Iets waarover hij in zijn Kritische Negerhistorie kan schrijven. Mahatma deelt het gevoel van zijn vader niet. Op 25-jarige leeftijd wordt hij, na een master Economie aan de Universiteit van Toronto, journalist bij The Herald, een krant in Winnipeg, omdat hij niets beters wist te doen. In de twee jaar die volgen, verandert Mahatma van groentje in ervaren journalist, die veel heeft geleerd over scoops, primeurs, journalisten die elkaar nieuws afsnoepen en hoofdredacteuren die verhalen om een beter artikel te krijgen. Mahatma’s talent komt bovendrijven bij zijn artikelen over de Franse taalstrijd, die in 1984 in alle hevigheid woedt in Winnipeg.

Iets uitzonderlijk groots geeft een interessant inkijkje in de krantenwereld van de jaren tachtig. Het verhaal is mooi afgerond, het begint met Mahatma’s geboorte en eindigt als hij zijn uitzonderlijk grootse bestemming heeft gevonden. De kleurrijke personages zorgen voor een humoristische noot met een scherp kantje. Vaak zijn ze triest en grappig tegelijk.

Iets uitzonderlijk groots vormt het debuut van een geboren verhalenverteller. Lawrence Hill wil zijn lezers amuseren met een lichtvoetig, maar ook serieus verhaal. Geen hoogdravende ideeën of diepzinnige overpeinzingen. Iets uitzonderlijk groots is een origineel en toegankelijk verhaal dat bovendien makkelijk wegleest.

Deze recensie is geplaatst in BOEK nr. 2, maart/april 2012.

De zus van Freud van Goce Smilevski: een filosofische roman

De zus van Freud is een filosofische roman over Sigmund Freud vanuit het perspectief van zijn zus Adolphine en had ook In de schaduw van Freud kunnen heten. In het kinderrijke gezin waar ze opgroeien gaat de meeste aandacht uit naar hem. Al vroeg vallen zijn talenten op. Adolphine is de vreemde eend in de bijt. Als kind wil ze niet naar school en krijgt ze les van haar broer. Op volwassen leeftijd blijft ze thuis wonen, ondanks de ingewikkelde band met haar moeder. Adolphine brengt vrijwillig zeven jaar door in een krankzinnigengesticht met haar vriendin Claire Klimt. Een korte, moeizame relatie met een jeugdvriend eindigt met zijn zelfmoord.
Er blijft veel over dat tot nadenken uitnodigt. Over de filosofische verhandelingen maar ook over het onverklaarbare gedrag van de personages en de afwezigheid van empathische vermogens. Adolphine filosofeert uitgebreid over IK, realiteit, niet-realiteit en liefde. Een verklaring voor haar vrijwillige opname in het gesticht of haar leven als kluizenares geeft ze echter niet. Ook het gedrag van Sigmund roept vragen op. Zijn familie leefde voornamelijk voor hem. Op het moment dat Sigmund het leven van zijn zussen kan redden, laat hij het, zonder reden, afweten.
Smilevski heeft opvallende manier van vertellen. Regelmatig wordt een gedachtegang of gebeurtenis drie keer achter elkaar verteld in vrijwel dezelfde bewoordingen. Bijzonder maar op den duur storend.
De zus van Freud geeft een mooie schets van het innerlijke leven, het denken en de ideeënwereld van ontwikkelde mensen tijden het Fin-de-siècle en het Interbellum in Wenen.

Deze recensie is geplaatst in BOEK, nr. 2, maart/april 2012, p. 66.

De onzichtbaren van Stef Penney: thriller of roman

In haar boek De onzichtbaren geeft de Engelse auteur Stef Penney de lezer een interessant kijkje in de gesloten gemeenschap van de zigeuners. Iedereen ziet de Roma op straat, toch worden ze door niemand gezien.

De privé detective Ray Lovell wordt benaderd door de vader van jonge vrouw Rose Wood. Zij verdween spoorloos na haar huwelijk. Haar vader is, net als Ray, een zigeuner, juist om die reden heeft hij hem uitgekozen. Na lang aarzelen van Ray’s kant en stevig aandringen door de bezorgde vader, neemt hij de opdracht aan. Als eerste gaat Ray op zoek naar Ivo Janko, de echtgenoot van Rose. Hij blijkt weinig mededeelzaam te zijn. Volgens hem is zijn vrouw na een kort huwelijk van ene op andere dag verdwenen en heeft ze hem laten zitten met hun kind. Het kind kwam gehandicapt ter wereld, Rose kon dit niet aan en ging er van door. Lovell laat het hierbij niet zitten. Dapper gaat hij verder met moeizame speurtocht. Het feit dat hij zigeuner is wil niet zeggen dat dat de tongen losmaakt in de gesloten zigeunergemeenschap. Soms zelfs integendeel.

Penney heeft het verhaal van Ray met het verhaal van JJ Janko vervlochten. Dit 14-jarige neefje van Ivo is nieuwsgierig geworden door de komst van Ray Lovell. Hij besluit eveneens op onderzoek uit te gaan. Niet eenvoudig, want zijn familie doet er alles aan om de duistere familiegeheimen ook voor hem verborgen te houden.
Het is niet duidelijk of De onzichtbaren een thriller of een roman is. Het is een thriller want het verhaal heeft een duidelijke plot en bevat detective/thriller elementen. Een vermissing, het ontwaken in een ziekenhuis met geheugenverlies en niet te vergeten duistere familiegeheimen.
Anderzijds is het een roman want het verhaal bouwt zich rustig op. De onzichtbaren is beslist geen pageturner, maar dat is geen minpunt. Penney heeft veel aandacht voor details. Ze leeft zich goed in in de gevoelens van een 14-jarige jongen die graag bij de volwassenen wilt horen. Ook Ray is een mens van vlees en bloed geworden. Hij bedoelt het allemaal goed, maar met vrouwen blijft het verkeerd uitpakken. Zijn gestuntel heeft iets charmants en humoristisch.
Penney heeft Ray en JJ ieder een eigen stem gegeven, met ieder eigen taalgebruik. Op die manier ontstaat er een duidelijk verschil tussen de hoofdstukken verteld door Ray en die door JJ. Goed gedaan. Aan de stijl kan lezer zien vanuit welk perspectief het hoofdstuk wordt verteld.
Het verhaal speelt zich af in jaren ’80. Vreemd genoeg valt dit pas na enige tijd op, wanneer JJ bands als Pet Shop Boys en The Smiths noemt. Op dat moment realiseerde deze lezer dat er niet gesproken wordt over computers en mobiele telefoons.
De onthulling van het familiegeheim bewaart Penney, zoals het in een echte thriller hoort, voor het laatst. Het is een knap staaltje plotbouw geworden. Het geheim van de familie Janko is zo groot en zo onvoorstelbaar, dat de lezer dit niet kan voorspellen of zien aankomen. Stef Penney heeft dit zo goed gedaan, dat het bovendien geloofwaardig is voor de lezer.
Blijft de vraag of De onzichtbaren een thriller of een roman is. Het is niet belangrijk: De onzichtbaren is een goed geschreven, spannend boek dat de lezer in een rustig tempo naar de laatste bladzijden voert voor de grote onthulling.

Nooit vergeten van Nicci Gerrard is een boek om niet snel te vergeten

Samen met echtgenoot Sean French schrijft Nicci Gerrard spannende thrillers onder de naam Nicci French. Het grootste gedeelte van die thrillers gaat over gewone vrouwen die in ongewone en gevaarlijke situaties terechtkomen.

In Nooit vergeten, de nieuwste solo roman van Nicci Gerrard, is de hoofdpersoon, Isabel Hopkins een gewone vrouw die van de een op de andere dag in een ongewone situatie terecht komt. Zij, haar man Felix en drie kinderen vormen een standaard middenklasse gezin. Ze wonen op het Engelse platteland. Zij is onderwijzers, hij is verbonden aan de universiteit. De drie kinderen zijn gezond en voorbestemd voor de universiteit en bijbehorende goede banen.

Tot die ene noodlottige dag. Zoon Johnny studeert sinds kort in een andere stad en heeft ruim een week niets van zich laten horen. Op aandringen van Isabel gaat Felix op onderzoek uit, om te ontdekken dat hun zoon Johnny is verdwenen. Op de universiteit had hij gezegd naar huis te gaan vanwege een ziek familielid. Vanaf dat moment staat het leven van Isabel en Felix op z’n kop. Een speurtocht begint: in eerste instantie rondbellen met vrienden en kennissen en later gevolgd door een grote zoektocht in Londen door alle vrienden, familieleden en kennissen van Johnny en zijn ouders. Johnny wordt niet gevonden en blijft vermist. Wat blijft zijn twee ouders die nauwelijks met het gemis om kunnen gaan. Isabel blijft maar eten koken voor iedereen zonder zelf wat te eten. Ze verandert in een schriel vogeltje dat zo verward is dat ze haar truien binnenste buiten draagt. Felix sluit zich fysiek en geestelijk op in zijn werkkamer. De eerste weken na Johnny’s verdwijning speurt hij koortsachtig naar aanwijzingen op Johnny’s computer. Daarna breidt hij zijn zoektocht uit en zoekt hij alles op over verdwenen personen. In een paar jaar tijd wordt Felix een expert Vermiste personen en puilt zijn kamer uit van de knipselmappen die hij hierover bijhoudt.
Ondertussen hebben Isabel en Felix door hun immense verdriet weinig aandacht voor hun dochters Tamsin en Mia. Voor Tamsin is het niet zo erg. Zij studeert en woont op zichzelf in een andere stad ten tijde van de verdwijning van Johnny. Vlak erna ontmoet ze de liefde van haar leven en verdwijnt het verdriet onder dit nieuwe geluk.
Mia raakt wel beschadigd, door het gebrek aan aandacht voor haar en haar verdriet. De ouders gaan zo op in hun verdriet dat ze haar bestaan helemaal lijken te vergeten. Mia trekt zich terug in zichzelf. Ze krijgt vele kortdurende relaties met mannen die ze evenzo snel weer verbreekt als de man in kwestie te dichtbij komt.
In Nooit vergeten laat Nicci Gerrard met veel compassie en mededogen zien wat een vermissing doet met de achterblijvers. Zij moeten het gemis en het verdriet een plek zien te geven en ondertussen doorgaan met leven. Iets wat niet eenvoudig is.
Met een onderwerp als dit is het lastig balanceren. Enerzijds is het noodzakelijk dat er veel ruimte is voor de gevoelens van de hoofdpersonen zodat de lezer kan meeleven en meelevend kan zijn. Aan de andere kant loert het gevaar van de sentimentaliteit. Het mag er niet te dik boven op liggen. Dan worden personages een karikatuur van zichzelf en doen de gevoelens niet echt aan. De weegschaal slaat voor Gerrard door naar de goede kant. Het oneindige verdriet van Isabel, de obsessieve speurtocht van Felix en de terechte verwijten van Mia zeven jaar later brengt Gerrard overtuigend en herkenbaar in beeld.
Nooit vergeten is een prachtig boek om niet snel te vergeten.

Deze recensie staat, in een ingekorte versie, in BOEK nr. 6 november/december 2011

Voor altijd van Susanna Tamaro nodigt uit tot filosoferen

De Italiaanse auteur Susanna Tamaro woont op een boerderij in Umbrië. Ze heeft er een moestuin waar ze zelf haar eten verbouwt en houdt er dieren. In de winter heeft ze tijd om prachtige romans te schrijven.

Matteo, de hoofdpersoon van haar nieuwste roman, Voor altijd, woont in een klein zelfverbouwd huis op een berg. Net als Tamaro is hij zelfvoorzienend, leeft hij uit eigen tuin en van zijn schapen. Geregeld komen mensen bij hem langs om hun verhaal te vertellen of om raad te vragen. Zij zien Matteo als een wijze man. Anderen komen alleen langs om te kijken wie hij is, denken dat hij fake is. Zij kunnen zich niet voorstellen dat hij daar gelukkig kan zijn zonder groot huis, auto, televisie, telefoon of andere materiële zaken.

Matteo luistert naar iedereen zonder te (ver)oordelen. Hij heeft moeite met zijn rol van wijze man. Het heeft hem vele jaren gekost om op de berg te komen, los te komen van zijn demonen en zich te verzoenen met zijn levensloop.
In een lange brief aan zijn overleden vrouw Nora haalt Matteo herinneringen op aan zijn jeugd, hun leven samen, het ongeluk en zijn leven erna. Hij vertelt haar over zijn lange weg naar de berg en waarom hij nu pas weer gelukkig kan zijn. In een ver verleden had Matteo alles schijnbaar goed voor elkaar: een goede baan als cardioloog in het ziekenhuis, thuis zijn grote liefde Nora en hun zoontje Davide. Door een ongeluk verliest hij in een klap zijn vrouw, hun zoontje en hun ongeboren dochtertje. Matteo raakt helemaal de weg kwijt. Hij vlucht in one-night stands, kortdurende affaires en drank. Pas een half mensenleven later vindt hij zichzelf terug en kan hij weer het vuur in de dingen zien.
Susanna Tamaro schrijft in vloeiende, zorgvuldig geformuleerde zinnen, die ervoor zorgen dat het lezen van het verhaal een waar genot is. Voor altijd staat vol met treffende wijsheden. Geen tegeltjesteksten maar mooie levenslessen. Een hiervan ter illustratie: ‘Jij bent in mijn leven verschenen en er plotseling weer uit verdwenen. Jarenlang heb ik fanatiek gezocht naar wat ik was kwijtgeraakt, zonder te beseffen dat ik me niet moest richten op wat afwezig is, maar op de betekenis die het verlies kan hebben voor de rest van mijn leven.’
Voor altijd is een boek dat uitnodigt tot filosoferen over het leven, liefde, verlies, geluk en wat een mens hiervan kan leren.
Na lezing zal de lezer nog lang blijven mijmeren over wat er nu echt toe doet in het leven.

Deze recensie is in een ingekorte versie te lezen in BOEK, nr. 6 november/december 2011

Toen god een konijn was van Sarah Winman: sprankelende debuutroman

Na drieëntwintig jaar acteren was de Engelse Sarah Winman toe aan een nieuwe stap in haar leven. Ze besloot een cursus ‘Explore fiction’ te volgen aan de volksuniversiteit. Met succes, want het resulteerde in haar sprankelende debuutroman Toen god een konijn was. Een bijzonder boek met een bijzondere titel.

In Toen god een konijn was, kijkt Elly, een dertiger, terug op haar jeugd en de band die zij had met de belangrijkste mensen in haar leven: haar broer Joe en haar beste vriendin Jenny Penny. Elly vertelt over de jaren die zij met elkaar doorbrachten en de tijd daarna waarin ze bezig was Jenny en Joe terug te vinden. Hierbij lopen de stemmen van het opgroeiende meisje Elly en van de volwassen Elly vloeiend en realistisch door elkaar.
De mensen rondom Elly zijn onconventioneel en excentriek. Zo is daar haar tante Nancy, een lesbische filmster met flair en levenslust. En Arthur, een homoseksuele bejaarde man die precies weet hoe en wanneer hij dood zal gaan. Tot die tijd leert hij Elly waardevolle levenslessen. Zijn beste vriendin Ginger heeft een carrière als Shirley Bassey imitator. En onzekere moeder van Jenny met haar vele vriendjes en haar zigeunerleven.
De balans in Toen god een konijn was is perfect. Het is een ontroerend, gevoelig verhaal zonder dat sentimenteel wordt. Er zit veel humor in, zodat het niet te zwaar is. Het is nergens hilarisch of over the top. Sarah Winman weet het verhaal mooi te verwoorden, met een prachtige schrijfstijl die niet gekunsteld aandoet.
Het ‘show, don’t tell’ principe beheerst Sarah Winman als geen ander. Tussen de regels door valt meer te lezen dan is geschreven. Veel drama, zoals kindermisbruik, wordt niet expliciet benoemd. De lezer kan het zelf invullen.
Toen god een konijn was brengt de lezer zowel tot lachen als tot huilen. Soms zelfs tegelijkertijd.

Bovenstaande recensie is gepubliceerd in BOEK nr. 5 september/oktober 2011.